İktidarlar kahvehanelerde insanların toplanmalarından ‘kuşku’ ve ‘rahatsızlık’ duymuştur.

Kahve kelimesinin Arapça ‘Gahwah’dan türediği yolunda yaygın bir anlayış bulunsa da, bazı etimologlar, kahve sözcüğünün yabani kahve bitkisinin anayurdu olduğu sanılan Etiyopya’nın Keffe ilinden geldiğini savunmaktadır. Kahve bitkisinin ilk kez 16. yüzyılda Arabistan’ın güneyinde yetiştirildiği söylenir.

Anadolu’ya da aynı yüzyılda Habeşistan (bugün Etiyopya) Valisi Özdemir Paşa tarafından getirilir. 17. yüzyılın sonuna kadar dünya kahve üretiminin hemen tamamı Arabistan’ın güneyindeki Yemen’den sağlanır. Kahve, tarihimizde zaman zaman ‘lanetli’ içecekler sınıfına alınır. Kahvehanelerde insanların toplanmalarından ‘kuşku’ ve ‘rahatsızlık’ duymanın bir sonucudur bu.

İlk kahve yasağı 1511’de Mekke’de uygulanır. Yasak daha sonra Kahire’ye uzanır. Ama kahve içme alışkanlığı, yasakları aşıp geçer. Osmanlı’nın kahve ile tanışması 1. Süleyman (Kanuni) dönemine (1520-1566) denk düşer.

Kahve içiminin yaygınlaşması ve kahvehane sayısının çoğalması, din çevrelerinde rahatsızlık uyandırır. Çocukların da kahvehanelere gitmeleri, buralarda çırak olarak çalışmaya başlamaları, bu mekânların ‘meyhaneden farksız’ olarak değerlendirilmesine yol açar. Camilerde kahvehanelere karşı vaazlar verilir; Şeyhülislam Ebusuud Efendi, “Kömürleşmiş kahvenin haram sayılması” yolunda fetva yayınlar.

İlgilinizi Çekebilir!  Manevi lezzetimiz Türk Kahvesi

Kahvehaneleri kapatma gerekçesinin altında, bu mekânlarda, dönemin iktidarlarının açıkça eleştirilmesi yatmaktadır. İktidar olanlar, bu yerlerden kendilerine yönelen okların farkındadır ve bir araya gelip tartışma, konuşma, bir şeyleri paylaşma olanağı bulan insanları ‘potansiyel suçlu’ olarak görmektedirler. İlk yasaklama III. Murat döneminde (1574-1595), çıkarılan bir fermanla olur. Ancak, tütünün de yaygınlaşmasıyla bu ferman karşısında halk, kendi ‘doğal fermanını’ yürürlüğe koyar. IV. Mehmet (Avcı) döneminde (1648-1687), Şeyhülislam Ebusuud Efendi’nin fetvası tersyüz edilmek suretiyle, “kömürleşmemiş oranda kahvenin haram sayılmayacağı” yollu bir fetvayla, yasak yürürlükten kaldırılır.

Rahmi Emeç

@kahvve_

INSTAGRAM SAYFAMIZA DAVETLİSİNİZ

Günlük Kahve Yazıları

Posta Kutunuzda

E-posta listemize abone olun