Kahve kıtlığı yaşamış bir ülkenin çocuklarıyız

Kahve krizi, kahve buhranı ya da kahve darlığı... Günümüzde bu kavramlara çok uzağız. Ancak yakın geçmişimizde Türkiye'de üç kahve krizi yaşandığını da unutmayalım. Adı ne olursa olsun gelecekte benzer senaryoların yaşanmayacağını kimse garanti edemez. Tarih tekerrürden ibarettir.
29/03/2024

Osmanlı zamanındaki yasak ve kıtlıkları bir yana bırakırsak Cumhuriyet döneminde üç kahve kıtlık dönemi yaşandı.

Bunlardan biri 1942-1944 yılları arasında İkinci Dünya Savaşı’nın ticaret yollarını tıkamasıyla ortaya çıktı. Atlantik ve Hint Okyanusu’nda yürütülen deniz savaşları nedeniyle kahvenin Avrupa’ya ve Türkiye’ye gelmesi neredeyse imkânsız hâle gelmişti.

İkinci kahve kıtlığı, 1955-58 arasındaki büyük ekonomik buhran ve döviz sıkıntısına bağlıydı. 1950’de Adnan Menderes’in DP’si iktidar oldu. 1950-1954 arasında ekonomi düzeldi. Ancak 1954’te yaşanan büyük kuraklık, devam eden elverişsiz hava koşulları tarımsal üretimi azalttı. Buna ek olarak ABD yardımları kesildi ve kredi muslukları kapandı. Bu nedenle fiyatlar yükseldi, enflasyon arttı.

O yıllarda kahve ithal edilemedi ve kahve karaborsaya düştü. Gelen aşırı tepkiler sonucu Kızılay aracılığıyla karneyle kahve dağıtımı yapıldı. Kahvehaneler çay, sahlep, kakao ve kuruyemiş satarak ayakta kaldı.

Sonuncu kıtlık ise 1970’li yıllarda ithalat için gerekli döviz transferleri yapılamadığı yıllarda oldu.

10 Şubat 1982 tarihinde kahve ithalatı serbest bırakıldı ve bugünlere gelindi.

Basınımızda kahve krizi haberleri

Gelin hep birlikte o günlerin gazetelerinde yer alan haberlere gözatalım.

Hürriyet Gazetesi o günlerin kahve krizini anlatan haberini 18 Nisan 1954’te yayınlamış. “Herkese 100gr. kahve verilecek” başlığıyla çıkan haber kahve kriz,n, ve alınan önlemleri anlatması bakımından ilginç.

Milliyet Gazetesi de krizi “kahve buhranı” başlığıyla okurlarına duyuruyor. Tarih 10 Nisan 1954.

Suni kahve buhranı

10 Nisan 1954 Milliyet gazetesinden bir haber. Başlık: “Suni kahve buhranı”

Aslında buna haber demek habere haksızlık olur. Gazete yöneticileri valilikten gelen açıklamayı aynen yayınlamış. Bahsedilen cezanın kimin tarafından verileceğini kestirmek zor. Gelin haberin ayrıntılarına bakalım.

İlgililer karaborsayı önleyip, istikrarı temin etmek için bazı kararlar aldılar

Şehrimizde kahve fiyatları devamı olarak artmakta ve yapılan müdahaleler bir netice vermemektedir. Perakende fiatlar bazı semtlerde 15 liraya kadar fırlamış bulunmaktadır. Diğer taraftan alakalılar tarafından verilen malumata göre ecnebi bandıralı bir gemi, önümüzdeki günlerde limanımıza külliyetli miktarda kahve getirecektir.

Bu kahveler Mıntaka Ticaret Müdürlüğünün kontrolü altında tevzi edilecektir. Ayrıca karaborsayı önlemek ve piyasada istikrarı temin etmek gayesiyle de yeniden bazı kararlar alınmıştır. Bu cümleden olarak fiatları suni olarak yükselten esnaf şiddetle cezalandrılacaktır.

Halen bazı uzak semtlerde kahve bulunamamakta, yine bazı semtlerdeki kahve satıcıları da alıcıya elli veya yüz gramdan fazla kahve satmaamiktadırlar. Bu gibi halter müşahede olunan suni kahve buhranını büsbütün arttırmaktadır.”


Kahve darlığı

15 Nisan 1954 günü Milliyet’te böyle bir haber yayınlanıyor.

Kahve darlığı

Şehrimize getirilen kahvelerin bayilere tevziine derhal başlanacak

“Şehrimizde had bir devreye girmiş olan kahve buhranını önlemek maksadıyla yeniden bazı tedbirler alınmıştır. Bu cümleden olarak şehrimze dün 500 çuval kahve gelmiştir. Bu mallar kahve ticaretiyle meşgul olan tahmisçilere sarfiyat kapasiteleri nisbetinde dağatılacaktır. Ayrıca 200 ton kahve yola çıkmıştır. Bu kahveler de 15 güne kadar şehrimize gelmiş bulunacaktır. İstanbul VaIisi vatandaşlardan ihtiyaçlarından fazla kahve almamalarına rica etmektedir. Vilayet emrine ayrıca 1000 çuval kahve verilecektir. Şehirde suni olarak yaratılmak istenilen kahve darlığına asla meydan birakılmayacaktır.”


Brezilyadan 3625 ton kahve geliyor

18 Nisan 1954 Milliyet Gazetesi

Brezilyadan 3625 ton kahve geliyor” başlığıyla 18 Nisan 1954’te Milliyet’in ikinci sayfasından verilen haberde “Halen hissedilen kahve darlığını önlemek için önlemler alındı” deniyor. Haberin detayları şöyle: “İlgililer bir müddetten beri hissedilen kahve darlığını ve karaborsayı önlemek için harekete geçmişlerdir. İki gün evvel bayılere bir miktar kahve tevzi edilmişti. Dün de muamelesi tamamlanan 500 çuval kahve gümrükten çekilmiş ve evvelce tesbit olunan liste gereğince ve mürakıpların kontrolü altında bayilere dağıtılmıştır. Şüpheli hareketler görülen kişilere bu listede yer verilmemiştir. İkinci 500 çuvallık bir parti de yarın tevzi olunacaktır.”


Remzi Gökdağ

Remzi Gökdağ gazeteci, yazar ve dijital yayıncıdır. Başka Şehirler, Sevgili İstanbul, Amerikan Medyası’nda 11 Eylül ve Park Otel Olayı kitaplarının yazarıdır. Remzi Gökdağ hakkında ayrıntılı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

error: © 2021 Kahvve.com

BUNLARI BİLİYOR MUSUNUZ?